17 Tác phẩm chuyên thi vào lớp 10 môn Văn (Phần 15) mới nhất

BÀN VỀ ĐỌC SÁCH

(Trích – Chu Quang Tiềm)

I – GỢI Ý

 1. Tác giả:

Chu Quang Tiềm (1897-1986) là nhà mĩ học, lí luận văn học hiện đại Trung Quốc, bút danh Mạnh Tực, Mạnh Thạch, người Đông Thành, tỉnh An Huy. Năm 1916, thi vào Khoa Văn học Trường cao đẳng Sư phạm Vũ Xương, năm sau vào Đại hội Hương Cảng, học Ngôn ngữ và Văn học Anh, Sinh vật học, Tâm lí học, Giáo dục học, 1922, làm giáo viên trung học Thượng Hải. Năm 1925 ông thi vào Đại học Êđinbơc (Edimburg) nước Anh, 1929 tốt nghiệp, lại thi vào Đại học Luân Đôn, đồng thời ghi danh vào Đại học Pari rồi sau thi vào Đại học Xtraxbuôc (Strasbourg) nước Pháp, tốt nghiệp học vị Tiến sĩ với đề tài Tâm lí học bi kịch. 1933, về nước giảng dạy tại các Đại học Bắc Kinh, Tứ Xuyên, Vũ Hán, từng làm Viện trưởng Viện Văn học Đại học Bắc Kinh. Sau 1949, là Giáo sư Đại học Bắc Kinh, ủy viên Chính phủ Hiệp thương chính trị Trung ương bốn khóa, Hội trưởng Hội nghiên cứu mĩ học Trung Quốc, ủy viên thường trực Hội Nghiên cứu văn học nước ngoài của Trung Quốc.

 

doc
7 trang
Người đăng
duyphuonghn
Ngày đăng
20/08/2021
Lượt xem
252Lượt tải
0
Download
Bạn đang xem tài liệu “Tác phẩm chuyên thi vào lớp 10 môn Văn (Phần 15)”, để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
TÁC PHẨM CHUYÊN THI VÀO LỚP 10
BÀN VỀ ĐỌC SÁCH
(Trích - Chu Quang Tiềm)
I - GỢI Ý 
 1. Tác giả:
Chu Quang Tiềm (1897-1986) là nhà mĩ học, lí luận văn học hiện đại Trung Quốc, bút danh Mạnh Tực, Mạnh Thạch, người Đông Thành, tỉnh An Huy. Năm 1916, thi vào Khoa Văn học Trường cao đẳng Sư phạm Vũ Xương, năm sau vào Đại hội Hương Cảng, học Ngôn ngữ và Văn học Anh, Sinh vật học, Tâm lí học, Giáo dục học, 1922, làm giáo viên trung học Thượng Hải. Năm 1925 ông thi vào Đại học Êđinbơc (Edimburg) nước Anh, 1929 tốt nghiệp, lại thi vào Đại học Luân Đôn, đồng thời ghi danh vào Đại học Pari rồi sau thi vào Đại học Xtraxbuôc (Strasbourg) nước Pháp, tốt nghiệp học vị Tiến sĩ với đề tài Tâm lí học bi kịch. 1933, về nước giảng dạy tại các Đại học Bắc Kinh, Tứ Xuyên, Vũ Hán, từng làm Viện trưởng Viện Văn học Đại học Bắc Kinh. Sau 1949, là Giáo sư Đại học Bắc Kinh, ủy viên Chính phủ Hiệp thương chính trị Trung ương bốn khóa, Hội trưởng Hội nghiên cứu mĩ học Trung Quốc, ủy viên thường trực Hội Nghiên cứu văn học nước ngoài của Trung Quốc...
2. Tác phẩm:
Tác phẩm tiêu biểu của Chu Quang Tiềm là Tâm lí học văn nghệ (Văn nghệ tâm lí), và Bàn về thơ (Thi luận). Tâm lí học văn nghệ chủ yếu giới thiệu lí luận mĩ học cận, hiện đại phương Tây, nhất là lí luận trực giác của Crâuxơ (B. Croce, 1866-1952), thuyết khoảng cách của Bulaoth (E. Bullougth, 1880-1934), thuyết di tình của Lipxơ (T. Lipps, 185-1914), thuyết nội mô phỏng của Grôx (K.Groó, 1861).
3. Tóm tắt:
Trong bài viết, tác giả nêu tầm quan trọng, ý nghĩa của việc đọc sách; các khó khăn, các nguy hại dễ gặp của việc đọc sách trong tình hình hiện nay và cách lựa chọn sách cần đọc, cách đọc như thế nào cho hiệu quả.
II - GIÁ TRỊ TÁC PHẨM
Không phải khi công nghệ thông tin phát triển như vũ bão thì việc đọc sách không được quan tâm nữa. Thậm chí ngược lại. Người dân ở huyện Mi-y-a-kô (Nhật Bản) từ năm 1967 đã lấy ngày chủ nhật thứ ba trong tháng làm "ngày gia đình", "ngày không xem ti-vi"(1) Theo  3-12-2004.
. Còn ở thành phố Buxtenhude (Đức) từ đâu năm 2004 đã xuất hiện nhiều buồng đọc sách công cộng trên đường phố nhằm khuyến khích cho phong trào đọc sách trong dân chúng(2) Theo An ninh thế giới, số ra ngày 16-9-2004.
 và mô hình này đang không ngừng nhân rộng. Điều đó phần nào nói lên tầm quan trọng không thể thay thế của sách. Phải có người đọc sách thì sách mới có thể ấn hành nhiều đến thế. Thị hiếu là gì nếu không phải là cái bắt đầu từ những nhu cầu thiết yếu nổi trội của con người! Chu Quang Tiềm đã nhận thức một cách sâu sắc ý nghĩa của sách đối với đời sống con người. Hơn thế, từ đó, ông đã chỉ ra những điều hết sức cơ bản có thể xem là cẩm nang của cách thức đọc sách. Bài luận Bàn về đọc sách sẽ thuyết phục chúng ta về những điều này.
Từ việc khẳng định ý nghĩa của sách và việc đọc sách đến cách chọn sách mà đọc và cách đọc sách cho có hiệu quả cao nhất, đó là mạch lập luận của Bàn về đọc sách. Nhưng nếu chỉ là như thế thì bài viết chưa thể đạt được sức thuyết phục cao. Triển khai mạch lập luận này, trong từng phần, tác giả đã đưa ra được hệ thống những lí lẽ và dẫn chứng chân xác, sinh động để thuyết phục luận điểm.
ở phần đầu của văn bản (từ "Học vấn không chỉ là..." cho đến "... nhằm phát hiện ra thế giới mới"), tác giả phân tích tầm quan trọng của sách và việc đọc sách. Trước hết, Chu Quang Tiềm chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa sách và học vấn. Về điểm này, tác giả viết: "Mỗi loại học vấn đến giai đoạn hôm nay đều là thành quả do toàn nhân loại phân công, cố gắng tích luỹ ngày đêm mà có. Các thành quả đó sở dĩ không bị vùi lấp đi, đều là do sách vở ghi chép, lưu truyền lại". Từ đó đi đến khẳng định: "Sách là kho tàng quý báu cất giữ di sản tinh thần nhân loại (...), là những cột mốc trên con đường tiến hoá học thuật...". Khẳng định điều này để dẫn tới khẳng định điều sau đó như một hệ quả tất yếu. Đó là muốn "tiến lên" thì nhất thiết "phải lấy thành tựu mà nhân loại đã đạt được trong quá khứ làm điểm xuất phát". Có như thế mới tránh được tình trạng "lạc hậu", tụt hậu.
Làm rõ tầm quan trọng của sách đối với nhận thức của con người thực chất là hướng tới làm nổi bật việc cần thiết phải đọc sách. Vai trò của sách xem như là luận cứ để dẫn tới luận điểm rằng: "Đọc sách là muốn trả món nợ đối với thành quả nhân loại trong quá khứ, là ôn lại kinh nghiệm, tư tưởng của nhân loại tích luỹ mấy nghìn năm trong mấy chục năm ngắn ngủi, là một mình hưởng thụ các kiến thức, lời dạy của biết bao người trong quá khứ đã khổ công tìm kiếm mới thu nhận được". Nhờ đó "mới có thể làm được cuộc trường chinh vạn dặm trên con đường học vấn, nhằm phát hiện thế giới mới". Đến đây, một vấn đề nảy sinh: vì sách là nơi kết tinh, hội tụ những kiến thức của nhân loại trong suốt mấy nghìn năm, văn hoá nhân loại tiến hoá không ngừng, mở mang không ngừng cho nên để xử lí được khối lượng đồ sộ và cực kì đa dạng của kho tri thức ấy là một vấn đề khó khăn, không thể thực hiện cuộc trường chinh vạn dặm" ấy, không thể đọc sách mà không có những con đường đi, phương hướng đúng đắn.
Tác giả đã sắp xếp khéo léo để các vấn đề được đặt ra, triển khai móc nối, lôgic chặt chẽ với nhau. Hướng tới giải quyết vấn đề đặt ra như một nhu cầu ở trên, ở đầu phần hai của bài viết, tác giả dừng lại phân tích thực trạng việc đọc sách. Nội dung này thể hiện ở đoạn từ "Lịch sử càng tiến lên..." cho đến "tự tiêu hao lực lượng". Bằng những hiểu biết thực tế, tác giả chỉ ra "hai cái hại thường gặp" của việc đọc sách. Cái hại thứ nhất là "sách nhiều khiến người ta không chuyên sâu". Để thuyết phục điều này, tác giả dẫn ra kinh nghiệm đọc sách của các học giả Trung Hoa cổ đại: "Sách tuy đọc được ít, nhưng đọc quyển nào ra quyển ấy, miệng đọc, tâm ghi, nghiền ngẫm đến thuộc lòng, thấm vào xương tuỷ, biến thành nguồn động lực tinh thần, cả đời dùng mãi không cạn". Đối lập với thực tế ngày nay, sách tuy nhiều, dễ kiếm nhưng "không tiêu hoá được", dẫn tới thói "hư danh nông cạn". Cái hại thứ hai là "sách nhiều khiến người đọc lạc hướng". Tác giả ví việc đọc sách cũng như đánh trận: "cần phải đánh vào thành trì kiên cố, đánh bại quân địch tinh nhuệ, chiếm cứ mặt trận xung yếu. Mục tiêu quá nhiều, che lấp mất vị trí kiên cố, chỉ đá bên đông, đánh bên tây, hoá ra thành lối đánh "tự tiêu hao lực lượng". Những trở ngại căn bản nhất của việc học nói chung, đọc sách nói riêng đã được tác giả khái quát chính xác.
Phần còn lại của bài viết, tác giả dành sự quan tâm đến việc đưa ra những cách thức đọc sách đúng đắn, giúp người đọc sách khắc phục được những trở ngại, tiến tới xác định cho mình được phương pháp học tập, nghiên cứu đúng đắn, đạt hiệu quả đích thực. Đây là vế quan trọng trong lập luận của bài văn. Có thể tóm lược các luận điểm chính của phần này như sau:
Một là, "phải chọn đọc cho tinh, đọc cho kĩ";
Hai là, phải biết phân loại thành sách thường thức và sách chuyên môn để có cách đọc cho phù hợp;
Ba là, phải chú ý tới mối quan hệ hữu cơ giữa cái thường thức và cái chuyên sâu.
Ba luận điểm trên được tổ chức triển khai theo hướng tổng - phân - hợp. Thế nào là đọc tinh, đọc kĩ? Vấn đề tưởng là hai mà thực chất là một. Không thể đọc kĩ tất cả mà phải chọn cuốn thật sự có giá trị. Chọn được cuốn có giá trị mà đọc kĩ còn hơn là đọc nhiều cuốn mà chỉ lướt qua. Về điểm này, tác giả diễn đạt thật hấp dẫn, sắc sảo: "Đọc ít mà đọc kĩ, thì sẽ tập thành nếp suy nghĩ sâu xa, trầm ngâm tích luỹ, tưởng tượng tự do đến mức làm đổi thay khí chất; đọc nhiều mà không chịu nghĩ sâu, như cưỡi ngựa qua chợ, tuy châu báu phơi đầy, chỉ tổ làm cho mắt hoa ý loạn, tay không mà về". Nhưng lựa chọn thế nào để đọc cho kĩ? Trả lời câu hỏi này, tác giả xác lập luận điểm thứ hai của phương pháp đọc: phải phân biệt sách thường thức và sách chuyên môn. Sách chuyên môn thì phải đọc kĩ, điều này đã được làm rõ ở luận điểm trước, vấn đề là làm sao để vừa đọc kĩ mà vẫn đảm bảo sự toàn diện? Tác giả viết: "... mỗi môn phải chọn kĩ từ 3 đến 5 quyển xem cho kĩ. Môn học kiến thức phổ thông tổng số không quá mười mấy môn, (...), tổng cộng số sách cần đọc cũng chẳng qua trên dưới 50 quyển".
Ở phần cuối bài viết, tác giả lập luận về việc phải biết kết hợp giữa đọc sâu và đọc rộng. Những điều tác giả bàn đến trong đoạn kết bài không chỉ là phương pháp đọc sách, mà còn là quan điểm nhận thức nói chung. Một mặt, phải thừa nhận sự chuyên sâu là cần thiết. Nhưng chuyên sâu không có nghĩa là cô lập, đóng kín; bởi vì: "Vũ trụ vốn là một thể hữu cơ, các qui luật bên trong vốn liên quan mật thiết với nhau, động vào một chỗ nào đó tất liên quan đến cái khác, do đó các loại học vấn nghiên cứu qui luật nào đó, tuy bề mặt có phân biệt, mà trên thực tế thì không thể tách rời. Trên đời không có học vấn nào là cô lập, không có liên hệ kế cận". Bằng cách kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ với lối diễn đạt bằng hình ảnh ví von, so sánh, tác giả đã thuyết phục người đọc hết từ luận điểm này đến luận điểm khác. Từ cách chọn sách, đọc sách, tác giả nâng lên thành quan điểm nhận thức, từ phương hướng nhận thức mà đúc kết thành cách học, cách chiếm lĩnh tri thức nói chung: "không biết thông thì không thể chuyên, không biết rộng thì không thể nắm gọn. Trước hãy biết rộng rồi sau mới nắm chắc, đó là trình tự để nắm vững bất cứ học vấn nào".
Với lập luận chặt chẽ, biến hoá tự nhiên, uyển chuyển; lí lẽ sắc sảo, lôgic; dẫn chứng sinh động, chân thực; ngôn ngữ diễn dạt hấp dẫn, Chu Quang Tiềm đã chứng tỏ tài nghị luận bậc thầy của mình. Qua bài văn này, chúng ta không chỉ hiểu sâu sắc thêm về vai trò của học vấn, vai trò của sách đối với nhận thức mà quan trọng hơn là có thể tìm thấy cách đọc, cách học đúng đắn.
TIẾNG NÓI CỦA VĂN NGHỆ
(Nguyễn Đình Thi)
I - GỢI Ý
1. Tác giả:
Nguyễn Đình Thi (1924-2003) là một nghệ sĩ có tài năng về nhiều mặt. Không chỉ nổi tiếng với những tác phẩm thơ, văn, nhạc, kịch, ông còn là một cây bút lí luận phê bình sắc sảo. Ông tham gia vào các hoạt động văn nghệ từ khá sớm, trên mỗi lĩnh vực đều để lại những tác phẩm nổi tiếng.
"Là người nghệ sĩ đa tài, Nguyễn Đình Thi sáng tác nhiều thể loại: thơ, nhạc, văn xuôi, kịch, tiểu luận phê bình và ở thể loại nào cũng có những đóng góp đáng ghi nhận. Cuộc đời sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Đình Thi gắn bó chặt chẽ với cuộc đời hoạt động cách mạng bền bỉ của ông, đặc biệt trên mặt trận văn nghệ. Do đó, ông luôn có những tìm tòi mang ý nghĩa tiên khởi trên cơ sở những yêu cầu thực tiễn của cách mạng và đời sống văn học dân tộc.
Nguyễn Đình Thi cũng là cây bút lí luận sắc sảo. Ông bắt đầu bằng những tác phẩm giới thiệu triết học phổ thông (năm 1942) và triết học đã có ảnh hưởng thực sự đến sự nghiệp văn học của Nguyễn Đình Thi. Tham gia hoạt động văn hóa cứu quốc, ông viết nhiều tiều luận tiến bộ dưới ảnh hưởng quan điểm văn nghệ mác xít: Sức sống của dân tộc Việt Nam trong ca dao, xây dựng con người. Đi vào kháng chiến trước yêu cầu thực tiễn của đời sống văn nghệ kháng chiến ông viết Thực tại với văn nghệ, đặc biệt nhận đường, có tác dụng tích cực trong việc hướng định văn nghệ sĩ hoà nhập với công cuộc sống kháng chiến và sáng tác phục vụ kháng chiến. Những công trình: Mấy vấn đề văn nghệ, công việc của người viết tiều thuyết... là những đóng góp thiết thực có giá trị của Nguyễn Đình Thi với đời sống văn học. Vốn học vẫn vững chãi, khả năng tư duy lí luận chặt chẽ, cách phân tích tinh tế, sắc sảo, nghệ thuật diễn đạt tài hoa, độc đáo là cơ sở cho những thành công của tiểu luận phê bình Nguyễn Đình Thi (Từ điển văn học, Sđd).
2. Tác phẩm:
- Tác phẩm đã xuất bản: Xung kích (tiểu thuyết, 1951); Thu đông năm nay (truyện, 1954); Người chiến sĩ (thơ, 1956, 1958); Mấy vấn đề Văn học (tiểu luận, 1956 - 1958); Bên bờ sông Lô (truyện ngắn, 1957); Một số vấn đề đấu tranh tư tưởng trong Văn nghệ hiện nay (tiểu luận, 1957); Bài thơ Hắc Hải (thơ, 1959 - 1961); Con nai đen (kịch, 1961); Cái tết của mèo con (truyện thiếu nhi, 1961); Vỡ bờ, tập I (tiểu thuyết, 1962, 1970); Công việc của người viết tiểu thuyết (tiểu luận, 1964); Vào lửa (tiểu thuyết, 1966); Mặt trận trên cao (tiểu thuyết, 1967); Vỡ bờ (tập II, tiểu thuyết, 1970); Dòng sông trong xanh (thơ, 1974); Hoa và Ngần (kịch, 1975); Tia nắng (thơ, 1983); Giấc mơ (kịch, 1983); Tiếng sóng (kịch, 1985); Hòn cuội (kịch, 1987).
- Nhà văn đã được nhận: Giải nhì truyện và ký sự giải thưởng Văn nghệ 1951-1952 của Hội Văn nghệ Việt Nam (Xung kích, tiểu thuyết) - Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật (1996).
Tiểu luận Tiếng nói của văn nghệ được Nguyễn Đình Thi viết năm 1948, in trong cuốn Mấy vấn đề văn học (lí luận phê bình, xuất bản năm 1956), có nội dung lí luận sâu sắc, được thể hiện qua những rung cảm chân thành của một trái tim nghệ sĩ.
3. Tóm tắt:
Bài viết có bố cục khá chặt chẽ, được thể hiện qua hệ thống luận điểm lô gích, mạch lạc. Giữa các luận điểm vừa có sự tiếp nối tự nhiên vừa bổ sung, giải thích cho nhau:
- Văn nghệ không chỉ phản ánh thực tại khách quan mà còn là nhận thức mới mẻ, là tư tưởng, tình cảm của cá nhân nghệ sĩ.
- Tiếng nói của văn nghệ rất cần thiết với cuộc sống của con người, nhất là trong hoàn cảnh những năm đầu kháng chiến.
- Văn nghệ có khả năng cảm hoá, có sức lôi cuốn thật kì diệu bởi đó là tiếng nói của tình cảm, tác động tới con người qua những rung cảm sâu xa.
II - GIÁ TRỊ TÁC PHẨM
Nói đến lí luận văn nghệ là người ta thường nghĩ ngay tới cái gì đó trừu tượng, khô khan. Đọc bài tiểu luận Tiếng nói của văn nghệ của Nguyễn Đình Thi, chắc hẳn những những người từng có định kiến như thế phải xem lại quan niệm của mình. Đề cập đến những vấn đề then chốt của lí luận văn nghệ như nội dung biểu hiện, sức mạnh tác động của văn nghệ,... tác giả bài tiểu luận đã chọn cho mình một lối viết vừa sinh động, giàu hình ảnh vừa cô đúc, giàu sức khái quát, tất cả được trình bày trong một mạch lập luận linh hoạt mà chặt chẽ, sáng rõ.
Bài viết có bố cục ba phần: phần mở bài, phần thân bài và phần kết bài. Có thể hiểu nội dung chính của từng phần như sau:
ở phần mở bài, tác giả đặt vấn đề về tiếng nói của văn nghệ bằng cách đề cập đến mối quan hệ giữa văn nghệ với thực tế cuộc sống, nói chính xác là vấn đặc trưng phản ánh cuộc sống của văn nghệ: "Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng những vật liệu mượn ở thực tại. Nhưng nghệ sĩ không những ghi lại cái đã có rồi mà muốn nói một điều gì mới mẻ". Tác phẩm nghệ thuật nào cũng bắt nguồn từ cuộc sống, bằng cách phản ánh cuộc sống mà người nghệ sĩ bộc lộ cái "mới mẻ" trong sự khám phá, cách nhìn nhận của riêng mình, qua đó góp tiếng nói của mình vào sự phát triển của đời sống.
Vậy người nghệ sĩ phản ánh, thể hiện những gì trong tác phẩm của mình? Những nội dung ấy tác động đến cuộc sống chung quanh bằng con đường nào? Tác giả làm rõ những vấn đề này trong phần chính của bài viết.
Trước hết, tác giả khẳng định rằng mục đích của văn nghệ không phải chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu hiểu biết của con người. Mục đích đặc thù của văn nghệ chân chính là "làm chúng ta rung động với cái đẹp", sức mạnh lâu bền của văn nghệ là làm tái sinh những sự sống tươi trẻ trong tâm hồn con người. Có như vậy văn nghệ mới có cho mình những nội dung đặc thù khác với nội dung của các lĩnh vực hoạt động tinh thần khác. Tác giả chỉ rõ: "Lời gửi của nghệ thuật không những là một bài học luận lí hay một triết lí về đời người, hay những lời khuyên xử thế, hay một sự thực tâm lí, hoặc xã hội. Lời của nghệ thuật còn là "những say sưa, vui buồn, yêu ghét, mơ mộng, phẫn khích, và biết bao nhiêu tư tưởng, (...) bao nhiêu hình ảnh đẹp đẽ mà đáng lẽ chúng ta không nhận ra được hằng ngày chung quanh ta, một ánh nắng, một lá cỏ, một tiếng chim, bao nhiêu bộ mặt con người trước kia chúng ta chưa biết nhìn thấy, bao nhiêu vẻ mới mẻ, bao nhiêu vấn đề mà ta ngạc nhiên tìm ra ngay trong tâm hồn chúng ta". Với những nội dung ấy, tác phẩm văn nghệ có khả năng tác động, chuyển hoá những nội dung thể hiện thành những định hướng sống tích cực cho con người: "Mỗi tác phẩm lớn như rọi vào bên trong chúng ta một ánh sáng riêng, không bao giờ nhoà đi, ánh sáng ấy bấy giờ biến thành của ta, và chiếu toả lên mọi việc chúng ta sống, mọi con người chúng ta gặp, làm thay đổi hẳn mắt ta nhìn, óc ta nghĩ". Công chúng không những được thưởng thức vẻ đẹp của thiên nhiên, con người mà hơn thế là "một cách sống của tâm hồn".
Tiếng nói của văn nghệ làm cho ta "được cười hả dạ hay rỏ giấu một giọt nước mắt". Có được những khoảnh khắc như thế là nhờ văn nghệ có sức mạnh tác động đến tâm hồn, tình cảm của con người bằng chính tâm hồn, tình cảm của con người. Nói cách khác, văn nghệ khích lệ, tác động đến sự sống bằng chính sự sống.
"Sự sống" trong tiếng nói của văn nghệ nhìn chung là toàn diện, tuy nhiên sức mạnh ưu thế mà văn nghệ có được là nhờ "văn nghệ nói nhiều nhất với cảm xúc, nơi đụng chạm của tâm hồn với cuộc sống hằng ngày. (...) Chỗ đứng của văn nghệ chính là chỗ giao nhau của tâm hồn con người với cuộc sống hành động, cuộc đời sản xuất, cuộc đời làm lụng hằng ngày, giữa thiên nhiên và giữa những người làm lụng khác". Với việc phân tích đặc điểm điểm này của tiếng nói văn nghệ, Nguyễn Đình Thi đã khẳng định câu nói của đại văn hào Nga Tôn-xtôi: Nghệ thuật là tiếng nói của tình cảm. Khi một tác phẩm nghệ thuật nào đó được xem là có giá trị thì có nghĩa là tác phẩm ấy, bằng tiếng nói tình cảm của mình, tác động tích cực, có hiệu quả tới đời sống tình cảm của công chúng.
Nhưng ngoài tình cảm, thế giới tinh thần của con người còn có phương diện tư tưởng. Tiếng nói văn nghệ còn là tiếng nói tư tưởng. Và như thế, bằng tư tưởng, văn nghệ tác động đến tư tưởng của con người. Khẳng định điều này, tác giả đồng thời chỉ ra rằng: "Tư tưởng của nghệ thuật không bao giờ là trí thức trừu tượng một mình trên cao"; mà là "tư tưởng từ ngay cuộc sống hằng ngày nảy ra, và thấm trong tất cả cuộc sống". Mặt khác, không giống sự tác động tư tưởng của những lĩnh vực nhận thức khác, tư tưởng của tác phẩm nghệ thuật đến với công chúng bằng cách "làm cho chúng ta nhìn, nghe, rồi từ những con người, những câu chuyện, những hình ảnh, những nỗi niềm của tác phẩm sẽ khơi mung lung trong trí óc ta những vấn đề suy nghĩ".
Đặt sự tác động của nghệ thuật trong mối quan hệ giữa nghệ sĩ - tác phẩm - công chúng, ở phần kết của bài tiểu luận tác giả khái quát về đặc thù cũng như vị thế của tiếng nói văn nghệ. Tác phẩm là nơi người nghệ sĩ bộc lộ tâm hồn mình. Công chúng tìm thấy sự thoả mãn nhu cầu tình cảm, tư tưởng trong tác phẩm. Tác phẩm là chiếc cầu nối giữa người nghệ sĩ và công chúng. Sự sống trong tác phẩm không chỉ truyền trực tiếp đến người đọc mà đặc biệt là nó có khả năng khơi gợi, lay động, đánh thức ở phần sâu thẳm nhất trong tâm hồn con người sự sống, thôi thúc con người chiếm lĩnh cái đẹp. Nghệ thuật cũng chứng tỏ sức mạnh của mình khi nó tham gia tích cực vào quá trình rèn luyện tình cảm thẩm mĩ, nuôi dưỡng, phát triển những khả năng thẩm mĩ của con người.
Với những ưu việt như trên, hoàn toàn thuyết phục khi tác giả đưa ra nhận định kết luận: "Nghệ thuật giải phóng được cho con người khỏi những biên giới của chính mình, nghệ thuật xây dựng con người, hay nói đúng hơn làm cho con người tự xây dựng được. Trên nền tảng cuộc sống của xã hội, nghệ thuật xây dựng đời sống tâm hồn cho xã hội".
Có thể nói Tiếng nói của văn nghệ là một bài tiểu luận đạt đến trình độ cao của nghệ thuật nghị luận. Hệ thống các luận điểm được bố cục hợp lí, triển khai mạch lạc. Các lí lẽ đều được tác giả thuyết phục bởi những dẫn chứng cụ thể sinh động với sự phân tích tinh tế, sắc sảo. Các dẫn chứng về Truyện Kiều, về An-na Ca-rê-nhi-na, nhất là những trải nghiệm trực tiếp trong thực tế sáng tác,... giúp tác giả lí giải xác đáng những vấn đề đặc điểm phản ánh của văn nghệ, khả năng tác động của văn nghệ,... Nguyễn Đình Thi vốn là một người chuyên sáng tác, và nhờ vậy, không khó khăn gì khi ông vận dụng lối viết giàu hình ảnh vào nghị luận.
Bài viết Tiếng nói của văn nghệ thực sự mang lại cho chúng ta những hiểu biết quan trọng về nghệ thuật trong cuộc sống.

Tài liệu đính kèm:

  • doctac_pham_chuyen_thi_vao_lop_10_mon_van_phan_15.doc